Sinterpiet en Zwarte KlaasZwarte Piet is Racisme prijkt er bovenaan het rapport van de VN-werkgroep voor Mensen van Afrikaans Afkomst. Volgens de vijfkoppige onderzoekscommissie is het Sinterklaasfeest de “terugkeer van de slavernij” en daarmee discriminerend voor onze donkere medemens. Maar is Zwarte Piet wel zo discriminerend of is dit slechts één kant van het totale verhaal.

Vergeet niet dat discriminatie twee kanten op werkt. Als de één zijn mening krijgt, wordt de ander benadeeld. Om discriminatie te voorkomen is er een gelijke behandeling nodig, maar dan moeten beide kampen hun verhaal kunnen vertellen en accepteren. Vandaar dat ik de verschijning en beeldvorming van Zwarte Piet probeer te verklaren om zo de kant van de Pro-Zwarte Piet groep neer te kunnen zetten.

Taboe is een vijand van het verleden. Om een juiste representatie van gebeurtenissen te krijgen, moeten alle taboes doorkruist worden die op je pad terecht komen. Wil je Zwarte Piet beter begrijpen, dan moeten we terug naar de tijd van zijn ontstaan. De tijdsgeest van de Nederlander rondom het ontstaan van Zwarte Piet is belangrijk voor zijn acceptatie. Het verschil tussen een uitnodiging voor een diner zien als een steekpenning of als gift, is afhankelijk van de context.

Daarom begin ik bij de slavernij. Wie dacht dat slavernij iets is van de laatste eeuwen slaat de plank mis. Slavernij is zo oud als territoriumvorming zelf. Zo gauw twee territoria elkaar overlappen, zal er altijd landje pik ontstaan. Degene met de overmacht kan de ander onderdrukken en zo gebruiken als slaaf. De Egyptenaren gebruikten de Joden. De Ieren en Schotten werden gebruikt door de Britten, die op hun beurt weer slaven waren van de Romeinen. En de mensen uit India zijn door meerdere grootmachten misbruikt zoals Engeland, de Persen, de Mongolen, de Afghanen, de Arabieren en Alexander de Grote.

Al in 1528 wordt er in de Nederlanden gesproken over de slavenhandel. Binnen de landsgrenzen is deze praktijk min of meer niet geaccepteerd en het heeft ook nooit gefloreerd. Maar in de verschillende koloniën zoals Curaçao, Suriname en Oost-Indië geniet de slavenmarkt van een volle bloei in de aankomende eeuwen, waarbij Oost-Indië de meest gruwelijke en grootste van allemaal is. De Nederlanders spelen een grote rol als tussenpersoon bij grootmachten als de Britten, de Fransen en de Spanjaarden. Na veel tegenslagen, territoriumverlies en onder de druk van Engeland stemt Vorst Willem I in 1814 voor het grote begin van de afschaffing van de Trans-Atlantische slavenhandel. En vanaf dit punt komt Zwarte Piet ten tonele.

Sint Nicolaas en zijn KnechtSinterklaas en een onbekende negroïde man staan voor het eerst samen afgebeeld op het leesboekje Sint Nicolaas en zijn Knecht van Jan Schenkman in 1850. Daarvoor was de goedheiligman een einzelgänger in zijn eigen mythe. Deze onbekende man krijgt later de naam Pieter en uiteindelijk vormt dit zich tot de naam Zwarte Piet. Deze knecht wordt neergezet als hulp, niet als slaaf. Hij draagt de kledij van een page, wat een hoog beroep is volgens Middeleeuwse tradities. De page diende vaak in kastelen en deze functie was meestal gereserveerd voor afstammelingen van adellijke families. Door Zwarte Piet zo’n hoge positie te geven, krijgt de Pieterbaas meteen aanzien bij het Nederlandse volk. Hij helpt de oude man (Sinterklaas), is het toonbeeld van rechtvaardigheid en voert straffen uit die Sinterklaas zelf voorlegt, maar niet uit kan voeren. Je kan hem zien als de directe rechterhand van de directeur binnen een organisatie.

Dat hij zwart is heeft te maken de omgang met de vroegere slaven uit de koloniën. Aangezien er binnen de landsgrenzen weinig tot geen slavernij is voorgekomen, zijn deze donkere mensen als totale vreemden voor de Nederlanders. Door de donkere man te koppelen aan een symbool van verdraagzaamheid, rechtvaardigheid en vriendelijkheid zoals Sinterklaas, is de overgang voor de Nederlanders makkelijker te accepteren. Het is beter om een feest binnen te stappen met iemand met een goede reputatie, dan in je eentje het feestje binnen te banjeren.

In de vroege twintigste eeuw tot in 1981 was er in Engelstalige landen een show genaamd: The Black and White Minstrel Show. Deze populaire show bevatte karakters die Blackface werden genoemd. Mensen die hun gezicht zwart verfden en hun lippen overdreven dik rood stiften om zo de uitstraling te krijgen van een duister figuur. Veel negers speelden zelf ook Blackface, omdat dit een rol was die een legende van je kon maken. Je kan het opvatten als discriminerend, maar er zit een keerzijde aan deze rol. Blackface zorgde ook voor integratie van de Afrikaanse cultuur in de westerse samenleving. De show is nooit van de grond gekomen in Nederland, aangezien wij al langer te maken hadden met de afschaffing van slavernij en de acceptatie van de Afrikaanse cultuur. Als de show ooit voet aan de grond had gekregen in Nederland, dan zou Zwarte Piet in het rijtje thuis horen van de originele Blackfaces. Maar diegene die het zwart verven van het gezicht als iets discriminerends zien, hoeven alleen maar te kijken naar de acceptatie voor de Afrikaanse cultuur die Blackface met zich meebracht, om te kunnen begrijpen dat dit fenomeen ook als iets positiefs beschouwd kan worden.

Verene ShepardAls laatste wil ik de woorden van sociaal historicus aan de Universiteit van West-Indië op Jamaica en frontvrouw van de VN-werkgroep voor Mensen van Afrikaanse Afkomst, Verene Shepard, er even bij halen. Zij scheert alle Blackfacefiguren over één kam en de afkomst laat haar koud. Ze zegt dat Zwarte Piet geschminkt is om een mimiek te maken van een Afrikaans persoon en dat die altijd worden geportretteerd als lachend en vrolijk over hun ondergeschikte positie. Dit is volgens haar een stereotyperend en een bespottelijke afbeelding van de vroegere slaven. Mensen die zich zwart verven, afzonderlijk van de oorsprong van Zwarte Piet, moeten dit gebruik heroverwegen.

Toch vind ik het knap dat mevrouw Shepard zelf het verleden gebruikt in haar voordeel, maar zo gauw het om Zwarte Piet gaat, is de oorsprong niet van belang. Selectief gebruik maken van historische feiten om hedendaagse begrippen over te brengen is hetzelfde als een verhaal maar half vertellen. Zwarte Piet is inderdaad een portret van een vroegere negroïde man, maar dit was geen slaaf, aangezien Zwarte Piet is ontstaan na de slavernij. Hij is niet meer ondergeschikt aan Sinterklaas, dan een werknemer is ten opzichte van zijn baas. Hij is vrolijk, omdat dit binnen zijn taakomschrijving valt. Een kinderfeest is een stuk minder gezellig en leuk als er een stel Afrikanen over straat sjokken terwijl ze verveeld naar de honderden kinderen kijken.

Laten we vooral niet vergeten, dat discriminatie een moeilijk onderwerp is. Zeker als je het bekijkt op een globaal niveau. Maar vergeet niet dat het hier gaat om een discussie die zich af hoort te spelen binnen de landsgrenzen. Buitenstaanders kijken geschokt naar het feest, terwijl ze er niks mee te maken hebben. Nederlanders voelen zich gediscrimineerd door het feest, omdat ze vinden dat het racistisch is, terwijl ze zelf de rest van Nederland discrimineren door hun eigen mening boven die van de rest te zetten.

Zwarte Piet is zeker van Afrikaanse afkomst, maar die betekent niet dat het iets negatiefs hoeft te zijn. Bij acceptatie van afkomst hoort ook een wederzijds respect van elkaars cultuur. Pas dan kunnen twee culturen begrip voor elkaar tonen en naast elkaar bestaan. Zwarte Piet staat voor acceptatie en als je hem weg haalt, creëer je juist meer intolerantie.

6 gedachten over “Zwarte Piet staat voor Acceptatie

  1. Hallo, mag ik even wat zeggen over dit thema?
    Wat ik mis in de hele Pietendiscussie in de media: Sint is door zijn baard en schmink onherkenbaar; de Pieten moeten dat ook zijn. Ze wonen immers in Spanje. Pieten zijn dus zwart geschminkt om voor kinderen onherkenbaar te zijn. Je buurman of neef kan dan voor Piet spelen en samen met de Sint verhaaltjes en wetenswaardigheden over jou vertellen. Stel je voor dat de Pieten, “gewone Schildknapen of Roomse Souaven” zijn; zo ziet hun kleding nl. eruit. Dan ben je als school, dorp of stad genoodzaakt de “Acteurs als Schildknaap” uit een ander deel van het land in te huren; je buurjongen/oom/zoon van de bakker ken je als kind en je weet dat hij niet bij de Sint in Spanje woont. Het gaat er dus om het Sprookje/verhaal/geheim van Sinterklaas in stand te houden. Anders kunnen we beter het hele sinterklaasfeest afschaffen en De Red Nose Rendier inhalen.

    1. Ik ben het hier totaal mee eens, maar de discussie gaat al verder dan het punt waar het eigenlijk om gaat. Sinterklaas en zijn Zwarte Pieten past niet meer binnen deze tijdsgeest volgens sommige mensen, maar geen van beide kanten luistert naar elkaar. Om een juiste discussie te kunnen houden moeten beide kanten rondom de tafel gaan zitten en het recht krijgen om door te blijven spreken. Aangezien dit nooit gebeurt kan de samenkomst ook nooit vormen. Deze discussie heeft niets meer met plaatselijke vormen van het Sinterklaasfeest te maken, maar is een landelijke discussie geworden waar twee partijen tegen elkaar blijven schreeuwen, daardoor zal nooit iemand naar elkaar luisteren.

  2. Hmm. Leuk betoog. Goed geschreven. Ben het niet eens met je conclusie.

    Vreemde laatste zin: “Zwarte Piet staat voor acceptatie en als je hem weg haalt, creëer je juist meer intolerantie.” Dus je zegt dat Zwarte Piet anno nu zorgt voor tolerantie? En waarom zeg intolerantie? Is het normaal dat men niet tolerant is (tegen mensen met een donkere huidskleur?). Iedereen is toch gelijk?

    Ik vind de vraag meer. Kan een traditie niet meegroeien? Het is niet alsof we de Sint-Nicolaas eren door het traditioneel aan te pakken (daar zijn nu ook te weinig schoorstenen voor :)). Tis nu een kinderfeest. Net als men bij kerst zich helemaal kapot eet in plaats van de geboorte van jezus viert.

    Als we het even van buitenaf bekijken. Dan is het toch begrijpelijk dat mensen het vreemd vinden dat duizenden mensen tegelijkertijd massaal een persiflage van een stereotypisch man van Afrikaanse afkomst doen? En dat sommige zich zelfs een beetje beledigd kunnen voelen?

    Zie het alsof je een bouwvakker bent en dag in en dag uit hard werkt om je brood te verdienen. En dan op een feestdag gaan duizenden mensen zich als een lompe bouwvakker kleden (inclusief bilspleet) en zich tegen iedereen (voor de grap) enorm lomp gaan gedragen.

    Dan zou een deel van de bouwvakkers lachen om die persiflage, maar een ander deel ziet allemaal mensen zich gedragen alsof ze boven de bouwvakkers staan. Alsof het een beroep is waar alleen lompe, domme en niet-verzorgde mensen werken. Dan kan ik ook begrijpen dat zij dat niet zo leuk vinden. Het is zijn beroep. Zijn leven.

    Als we dan zo kijken is het zwart maken van de gezichten dan echt nodig? Nee. Het is niet dat het kinderfeest veranderd ofzo. Nog steeds krijgen de kinderen een optocht, pepernoten en cadeautjes. Waarom kunnen we dan niet mensen met een pietenpak en een paar donkere/zwarte schoorsteen vegen doen? Of een ander kleurtje. De kinderen maakt het niet uit.

    1. Het is niet dat ik juist probeer de twee kanten samen te voegen.. van te voren stel ik al dat ik één kant van het verhaal ga belichten. Als ik een juiste oplossing wilde vinden voor het sinterklaasfeest, dan had ik het inderdaad over meegroeien en samenhorigheid creëren, maar dat probeer ik met deze blog nou juist niet. Overal zie je nu namelijk anti-Zwart Piet betogen voorbij komen, die goed zijn onderbouwt, maar de Pro-Piet kant schreeuwt alleen maar dat het niet kan. Nu probeer ik juist een Pro-betoog te schrijven die dieper op de inhoud van Sinterklaas en Zwarte Piet en het nieuwsfeit over de VN-werkgroep.

      1. Aaaaaahhh duidelijk. Excuses. Dan had ik het verkeerd begrepen (net even de intro herlezen en je hebt gelijk :).

        Het is wel het meest duidelijke (en beargumenteerde) Pro-Piet stuk dat ik heb gelezen. Sterke journalistiek :).

        Ik denk zelf dat de hele discussie escaleerde, omdat de focus in het begin meer lag dat men dacht dat iedereen die voor zwarte piet was een racist was. En dat is een drogreden. Waardoor veel mensen gelijk in het defensief schoten. Waardoor beide kanten escaleren. Dat is jammer. Open gesprekken en duidelijke communicatie over wat het is, hoe het gezien kan worden en hoe het kan zijn, zou veel beter werken. Van ‘Hé we zijn een progressief land en we hechte waarde aan minderheden (sociaal, economisch, geloof en afkomst) en laten we op die voet verder gaan”.

      2. Precies. Het is moeilijk om een open gesprek over deze kwestie te houden zonder emoties erbuiten te houden. Maar om tot een oplossing te komen zullen toch we toch echt toenadering naar elkaars standpunt moeten gaan zoeken, anders is er geen ruimte voor een gesprek.

Laat een reactie achter op rickwestenenk Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s